TU THÂN TỀ GIA TRỊ QUỐC BÌNH THIÊN HẠ / Lệnh Hồ Xung

Đôi lúc chung ta chỉ nghe môt nửa vấn đề ” tu thân, tề gia, trị quốc, Binh thiên hạ” vậy làm sao để tu thân:

Bát điều mục của Nho giáo được thuyết giảng trong sách Đại Học, gồm: – Cách vật, – Trí tri, – Thành ý, – Chánh tâm, – Tu thân, – Tề gia, – Trị quốc, – Bình thiên hạ.
1. Cách vật và Trí tri: Biết được thông suốt vấn đề là do ở hiểu lẽ sự vật (Trí tri tại cách vật), nghĩa là muốn cho thông
suốt một sự vật gì thì trước hết phải xét cho đến kỳ cùng nguyên lý của sự vật ấy.

Cái tâm linh của con người không có gì mà không biết, mà các sự vật trong Trời Đất không có gì là không có lý, duy chỉ chưa xét đến tận cùng cái lý, nên chưa biết hết được là vậy.

Vì thế, sách Đại Học, trước hết dạy con người biết rõ cái lý của sự vật, rồi theo đó mà suy rộng thêm ra cho đến chỗ cùng cực. Phải dụng công phu lâu bền, rồi một ngày kia mới hiểu thấu được. Khi đã được vậy rồi, thì đối với mọi vật, không có gì mà lòng ta không biết rõ những hay dở trong ngoài. Đó mới là hiểu thông suốt cái lẽ của sự vật.

2. Thành ý: Ý phải thành thật.

Kẻ tiểu nhân khi rảnh thì làm việc không tốt (nhàn cư vi bất thiện). Khi nó gặp người quân tử thì nó khép nép để giấu những cái xấu mà phô bày cái tốt ra, nhưng người ta đã biết nó tận gan phổi, bởi vì trong tâm thế nào thì hiện ra nơi vẻ mặt và ánh mắt như thế ấy.

Cho nên, người quân tử phải cẩn thận trong khi chỉ có một mình. Người giàu sửa nhà, người đức sửa mình. Lòng rộng rãi, thân thể thư thả ung dung. Cho nên, người quân tử cần phải thành thật ý chí của mình.

3. Chánh tâm và Tu thân: Tâm ngay thẳng và sửa mình.

Muốn sửa mình thì cái tâm phải ngay thẳng. Nếu lòng mình giận dữ thì tâm không ngay thẳng, nếu lòng mình sợ sệt thì tâm không ngay thẳng, ham vui thì tâm không ngay thẳng, lo lắng thì tâm cũng không được ngay thẳng.

Lòng không để tới thì trông mà không thấy, nghe mà không rõ, ăn mà không biết mùi vị.

Cho nên, muốn sửa mình (Tu thân) thì tâm phải ngay chánh trước đã (Chánh tâm).

4. Tu thân và Tề gia: Sửa mình và yên nhà.

Muốn Tề gia thì trước hết phải Tu thân. Con người ta ở đời thường hay bị tình cảm chi phối, làm sai lạc ý chí, như mình thích ai thì cho người ấy tốt, mình ghét ai thì cho người ấy xấu.

Cho nên muốn yên nhà thì trước hết phải sửa mình, mà sửa mình thì làm sao cho lý trí đừng bị mê mờ bởi tình cảm. Phải có một nhận xét đúng đắn khách quan cái hay cái dở của mỗi người thì mới yên nhà được, tức là giữ cho gia đình được yên ổn, trên thuận dưới hòa.

Người quân tử luôn luôn xét mình trước, xét người sau, cũng như phải trách mình trước rồi mới trách người sau. Từ xưa tới nay, chưa có ai không đàng hoàng mà nói được cho người ta nghe bao giờ.

5. Trị quốc và Bình thiên hạ: Trị nước rồi mới làm cho dân chúng thái bình.

Trong việc trị nước trị dân, người cầm quyền phải gương mẫu đạo đức, phải có những chủ trương thích hợp lòng dân, nếu trái lại thì sẽ bị dân nổi lên đánh đổ.

Có đạo đức mới thu phục được lòng người, được lòng người rồi mới có đất đai, có đất đai rồi mới có của cải, có của cải rồi mới dùng được vào công cuộc đem lại lợi ích cho dân. Thế là làm cho dân sung túc, tức là bình được thiên hạ vậy.

Tóm lại, Bát điều mục của Nho giáo, khởi đầu là Cách vật, Trí tri, tức là phải tìm hiểu cho đến cách được vật thì đương nhiên được Trí tri. Muốn Cách vật Trí tri thì phải dụng nhiều công phu học tập và kinh nghiệm.

Trong việc Tu thân, trước hết phải Thành ý và Chánh tâm. Có Tu thân thì mới làm gương được cho gia đình, dạy bảo người trong nhà mới nghe theo, tức là Tề gia. Gia đình là đơn vị nhỏ mà tề được thì mới mong trị được nước. Trị được nước với chánh sách đạo đức nhơn nghĩa thì mới làm cho dân chúng được thái bình.

About these ads

One thought on “TU THÂN TỀ GIA TRỊ QUỐC BÌNH THIÊN HẠ / Lệnh Hồ Xung

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s